Homepage van Cyril Lansink

Direct naar inhoud

Menu
Home
Freelansink
Cyril Lansink
Contact
Cyril Lansink
cyril.lansink@hetnet.nl
Teksten
boekrecensies
de fiets
essays/artikelen
kindergedichten
taalkruimels
weblog
interviews

Cholera-speurders

Londen, eind augustus 1854, een nacht loopt op zijn eind. Terwijl de wereldstad onder de hitte zucht, verzorgt ergens in de dichtbevolkte wijk Soho Sarah Lewis haar zes maanden oude zieke dochtertje. Vies stinkende luiers met groene ontlasting heeft ze in een laag water te weken gezet. Als haar kind eindelijk in slaap is gevallen, en ze op dokter wacht, leegt moeder de emmer in de niet goed sluitende beerput voor het huis.

Het blijkt een handeling met verstrekkende gevolgen te zijn. Een paar dagen later is een van de ergste cholera-uitbraken in het negentiende-eeuwse Engeland een feit. Honderden mensen, veelal onder helse pijnen, sterven. Duizenden anderen vluchten.

In de even nauwgezette als spannende reconstructie van deze epidemie en de strijd ertegen van Steven Johnson spelen arts John Snow en geestelijke Henry Whitehead de hoofdrol. Onvermoeibaar speuren de twee mannen - dwalend door de in doodse stilte gehulde straten van hun wijk, pratend met nabestaanden, cijfers vergelijkend - naar aanwijzingen die het raadsel van de fataal besmettelijke ziekte kunnen ontsluieren. En uiteindelijk met succes. Wat nu genoegzaam bekend is, was hun ontdekking: cholera wordt via water overgedragen en niet via de lucht.

In een prachtig maar ontluisterend hoofdstuk verklaart Johnson waarom het nog jaren - en vele doden - kostte voordat deze ontdekking door de (wetenschappelijke) autoriteiten algemeen aanvaard was. De hegemonie van de miasma-theorie - vieze lucht is de oorzaak van alle ernstige kwalen - maakte blind voor de feiten, of beter: zorgde voor een consequent foute interpretatie ervan. Het inzicht dat je niet van het stinken van water ziek werd, maar juist van het drinken ervan, markeerde een heuse paradigmawisseling en die roepen altijd veel weerstand op. De wrange ironie: de besmettingsbron in 1854 was een pomp met het lekkerste water van heel Soho waarvoor menigeen graag een blokje om liep.

Londen, spookstad is met nauwelijks 250 bladzijden een zeer rijk boek. De auteur roept aan de hand van zijn casus niet alleen een aangrijpend beeld op van het leven - en de dood - in een uit zijn voegen barstende wereldstad. Zijn medische detective voert hem ook langs inzichten uit de bacteriologie, de epidemiologie, de evolutieleer, de wetenschapsgeschiedenis en de urbane sociologie. Metropool en microbe, het grootste en het kleinste organisme - Johson maakt duidelijk dat het begrip van het ene niet zonder een begrip van het andere kan.

De revolutionaire denkbeelden van Snow en Whitehead werden ten langen leste gemeengoed. Een goed rioleringssysteem en schoon drinkwater worden nu beschouwd als basisvoorzieningen om de gezondheid van stadsbewoners te waarborgen. Of Sarah Lewis daar post mortem nog enige troost uit zou kunnen putten is echter twijfelachtig. Ze bleef na de door haar in gang gezette cholera-epidemie als kinderloos weduwe achter.

Steven Johnson, Londen, spookstad; Hoe een cholera-epidemie de wetenschap, de steden en de moderne wereld veranderde, Meulenhoff