Homepage van Cyril Lansink

Direct naar inhoud

Menu
Home
Freelansink
Cyril Lansink
Contact
Cyril Lansink
cyril.lansink@hetnet.nl
Teksten
boekrecensies
de fiets
essays/artikelen
kindergedichten
taalkruimels
weblog
interviews

Van oor tot oor

Terwijl ik naar het beeldscherm staar en mijn hoofd breek over een goede beginzin van deze recensie, hoor ik beneden de poes miauwen. Ik slik een keer, haal mijn neus op, knipper wat mijn ogen. Denkend aan de snel naderende deadline beginnen mijn vingers - na goedkeuring van het hoofd? - te typen: Terwijl ik... Ondertussen adem ik rustig door.

Mijn hoofd, uw hoofd, in al zijn verheven en gewone aspecten, ja daar gaat het over. We zijn ons hoofd, we identificeren ons ermee - dat ben ik, zeg je, als je je gezicht in de spiegel ziet - maar we hebben ook een hoofd, en erin en eraan vinden allerlei processen plaats waar we weinig tot niets over te zeggen hebben. Zetel van ons denken en oordelen, maar ook vlees dat ons omringt met besluiten van zichzelf, zoals de dichter Philip Larkin het zegt. Dat wat ons het meest eigen is gaat tegelijkertijd grotendeels zijn eigen onpersoonlijke gang.

In Van oor tot oor bespreekt Raymond Tallis vele manieren waarop wij ons hoofd gebruiken en ervaren, hoe we er een relatie mee hebben. Daarbij is hij heel origineel in zijn keuze. Hoofdzaken als horen, zien en spreken krijgen vanzelfsprekend een hoofdstuk. Maar wat zijn boek verfrissend maakt zijn de erudiete uitweidingen over de bijzaken van het hoofd, zoals knipogen en blozen, spugen en zoenen, hoesten en zweten, huilen en lachen.

Alles wat het hoofd doet of ondergaat beantwoordt aan biologische mechanismen. Ook in onze hoofdbezigheden zijn we altijd een lichaam. Beknopt brengt de auteur de wetenschappelijke kennis van deze materiële verankering te berde. Zweten is iets heel banaals, maar kijk naar het systeem van klieren, zenuwen en neuronen dat eraan ten grondslag ligt en je staat versteld van het ingenieuze karakter ervan. En er komt geen bewustzijn aan te pas. ‘Als je iets moeilijks wilt doen, laat het dan vooral over aan je mechanismen.'

Maar Van oor tot oor beperkt zich niet tot biologie. Integendeel. Kennis van de natuurlijke processen achter een bepaalde ervaring zegt nog niets over de betekenis ervan. Tallis moet niets hebben van de gedachte dat de mens uiteindelijk niet veel meer is dan een dier. Menselijke natuur vertaalt zich steeds in cultuur. De onwillekeurige hoest wordt een bewuste aandachttrekker of een teken van nervositeit, het spontaan gevormde speeksel verandert in een klodder spuug die staat voor een grove belediging. Adem raakt verweven met gedachten en krijgt vorm in een gedeelde taal. Biologische feiten zijn niet meer dan een uitgangspunt voor een waaier aan collectieve symbolen en morele betekenissen. Zie Tallis' analyse van de lach, dat ‘normatieve hijgen' dat alleen aan de mens is voorbehouden.

Houd je hoofd erbij als je dit boek leest en je zult beloond worden met een prachtige reis die onze biologische bestemming ver achter zich laat.

Raymond Tallis, Van oor tot oor; Over denken, blozen, huilen, ademen en andere zaken van het hoofd