Homepage van Cyril Lansink

Direct naar inhoud

Menu
Home
Freelansink
Cyril Lansink
Contact
Cyril Lansink
cyril.lansink@hetnet.nl
Teksten
boekrecensies
de fiets
essays/artikelen
kindergedichten
taalkruimels
weblog
interviews

Vreemd lichaam

Vragen als ‘wat maakt het wezen van de mens uit?', ‘waarin ligt de identiteit van een persoon?' of ‘wat zorgt ervoor dat ik dezelfde blijf?' hebben filosofen van oudsher aan het denken gezet. In de antwoorden op die vragen, met Plato en Descartes voorop, is het menselijk lichaam er eeuwen bekaaid vanaf gekomen. In de loutering van de ziel, in de uitoefening van zijn redelijk vermogen, in het zuivere denken - cogito ergo sum - zou de mens tot zichzelf komen en zichzelf zijn. Het lichaam werd voornamelijk gezien als een sta-in-de-weg, als iets dat genegeerd of overwonnen moest worden.

In haar boek Vreemd lichaam breekt filosofe Jenny Slatman nadrukkelijk met deze traditie. Met hulp van moderne filosofen als Merleau Ponty en Nancy laat ze zien dat en hoe ons veranderende lichaam deel uitmaakt van wie we zijn. Aanvaarding in plaats van verachting, aanraking in plaats van bestrijding van het lichaam vormt een betere manier om te begrijpen waarin het eigene van de mens bestaat.

Slatmans wijsgerige rehabilitatie van het lichaam is niet altijd eenvoudig te verteren: invoering in de filosofische taal is een vereiste in veel van haar soms vrij technische uiteenzettingen. Maar omdat ze haar beschouwingen illustreert met en ophangt aan allerlei fenomenen uit onze dagelijkse werkelijkheid komt haar denken toch ‘dichtbij'. Aan de hand van de mogelijkheden van de hedendaagse medische technologie (protheses, transplantaties, plastische chirurgie, in het lichaam kijken) laat ze zien hoe de aloude vraag naar de lichamelijke identiteit nieuwe dimensies krijgt. Ben je nog dezelfde met het hart van een ander? Is er een grens aan de veranderbaarheid? Is een prothese niet meer dan een handig verlengstuk van iemands lichaam? Of wordt het tot iets wezenlijks dat zijn functionaliteit ontstijgt?

De centrale stelling die ze daarbij op verschillende manieren ontvouwt is dat onze identiteit altijd een samengaan is van eigenheid en vreemdheid. Het eigen lichaam behoudt ook iets vreemds. Het heeft altijd een dubbel karakter: we identificeren ons er mee maar het heeft ook iets van een ding, iets dat het doet of niet doet, iets dat onafhankelijk van ons zijn gang gaat. Dat laatste valt vooral op bij ziekte en pijn: we zijn niet meer alleen ons lichaam, we hebben een lichaam dat ons in de steek laat. Dat ons lichaam in staat is de Fremdkörper van de medische technologie te accepteren, zo argumenteert Slatman, komt omdat het vreemde altijd al in ons aanwezig is: mijn eigen hart blijft naast al het andere ook een pomp, en is daarom in een onverhoopt geval inwisselbaar voor een betere.

Wie moeite wil doen vindt in Vreemd lichaam een mooi boek dat niet alleen aan het denken zet maar dat ook aan den lijve laat ervaren hoe vreemd wij in wezen zijn.

Jenny Slatman, Vreemd lichaam; Over medisch ingrijpen en persoonlijke identiteit